Autyzm należy do tzw.
całościowych zaburzeń rozwoju. Często wymiennie stosuje się angielski termin
ASD – Autism Spectrum Disorder, w
polskim tłumaczeniu mówi się o zaburzeniach ze spektrum autyzmu. Chociaż w
obowiązujących w Polsce klasyfikacjach ICD-10 oraz DSM IV nie używa się terminu
zaburzenia ze spektrum autyzmu, to
jednak wielu specjalistów posługuje się nim. Według klasyfikacji ICD-10 wśród
całościowych zaburzeń rozwoju wyróżnia się: autyzm dziecięcy, autyzm atypowy,
Zespół Retta, inne dziecięce zaburzenia dezintegracyjne, zaburzenia
hiperkinetyczne z towarzyszącym upośledzeniem umysłowym i ruchami
stereotypowymi, Zespół Aspergera, inne całościowe zaburzenia rozwojowe,
całościowe zaburzenia rozwojowe, nieokreślone. Natomiast
według skali DSM – IV do całościowych zaburzeń rozwojowych zalicza się:
zaburzenia autystyczne, inne zaburzenia rozwojowe nieujęte w pozostałych kategoriach
diagnostycznych, zaburzenie Retta, dziecięce zaburzenie dezintegracyjne,
zaburzenie Aspergera. Wśród osób ze zdiagnozowanym autyzmem
lub Zespołem Aspergera możemy wyróżnić osoby wysokofunkcjonujące. Oznacza to,
że ich inteligencja
mieści się w granicach normy.
Dla spektrum autyzmu charakterystyczna
jest tzw. autystyczna triada zaburzeń. Są to trzy obszary, w których ujawniają
się trudności, jakie można zauważyć u osób z tym zaburzeniem: ograniczona
zdolność tworzenia relacji z innymi ludźmi i uczestniczenia w interakcjach
społecznych, zaburzona umiejętność komunikowania się, obecny w zachowaniu
schematyzm, ograniczony repertuar aktywności i zainteresowań połączony z
brakiem wyobraźni.
Osoby ze spektrum autyzmu mogą wykazywać trudności na podobnym poziomie we
wszystkich trzech obszarach lub intensywność tych trudności w każdym z obszarów
będzie zupełnie różna. Wszystkie jednak będą na siebie pośrednio lub
bezpośrednio wpływać.
Przyczyna tych trudności tkwi zarówno w mózgu jak i w umyśle osób z autyzmem. Co to znaczy? Za pomocą neuroobrazowania można wyróżnić te obszary mózgu u osób z ASD, które różnią się od osób neurotypowych, z drugiej strony wiele zaburzeń ma swoje źródło w deficytach poznawczych wynikających ze specyfiki funkcjonowania mózgu osób z autyzmem.
Jest wiele teorii na temat etiologii autyzmu. Baron
–Cohen Uta Frith i Alan Leslie są zwolennikami teorii, że zaburzenia społeczne
i komunikacyjne wynikają z deficytów poznawczych.
U. Frith pisze: "Teorie poznawcze dotyczące autyzmu pozwalają jak
dotąd na najbardziej całościowe zrozumienie przyczyn tego zaburzenia (...).
Podejście poznawcze, upraszczając, utrzymuje, że między zachowaniem i mózgiem
istnieje łączący poziom opisu: umysł ".
Badania
Barona-Cohena, Frith, Lesliego dowodzą, iż dzieci z autyzmem są tylko do
pewnego stopnia zainteresowane wyglądem czy zachowaniem innych ludzi. Mają ogromny problem z wyobrażeniem sobie stanu umysłu drugiego
człowieka, czyli z uświadomieniem sobie tego, iż inni mogą mieć wyobrażenia,
wierzenia, przekonania czy intencje. Owe zaburzenia dotyczą
teorii umysłu. Baron- Cohen używa sformułowania mindblindness, co w polskim tłumaczeniu znaczy ślepy na stany
umysłowe innych. Wydaje się, iż ta teoria najdokładniej wyjaśnia nie tylko przyczyny
trudności osób z autyzmem, ale także specyfikę zaburzeń oraz rozumienie
otaczającej rzeczywistości.
Zalecana literatura:
Zalecana literatura:
- 1. Elliot L, Co tam się dzieje. Jak rozwija się mózg i umysł w pierwszych pięciu latach życia, Poznań 20102. Schaffer Rudolph, H., Psychologia dziecka, Warszawa 2003. Yates Kristy, Le Conteur Ann, Diagnostic autism, Pediatrics and Child Health, tłum. Lek. Elżbieta Szczęsny, M-chat Polish 2009; 19: 55-59, s. 795. Kanner, L. (1943). Autistic disturbances of affective contact. Nervous Child, 2, 217-250. (pg. 220)6. Winczura B., Dziecko z autyzmem. Terapia deficytów poznawczych a teoria umysłu, Kraków 20087. Winczura B, Wczesne wykrywanie zaburzeń autystycznych w świetle koncepcji teorii umysłu, [w]: Wczesna interwencja i wspomaganie rozwoju małego dziecka, red. B. Cytowska, B. Winczura, Kraków 2014, s. 389-3998. Frit U., Autyzm. Wyjaśnienie tajemnicy, Gdańsk 20049. Chawarska K. Volkmar R, Autyzm u niemowląt, [w]: Medycyna Praktyczna – Psychiatria 4/2009. tłum. Miernik-Jaeschke, s. 69-71.10. Pisula E., Od badań mózgu do praktyki psychologicznej. Autyzm, Sopot 201511. Pisula E., Autyzm. Przyczyny, symptomy, terapia, Gdańsk 201412. Markiewicz Katarzyna, Charakterystyka w rozwoju umysłowym dzieci autystycznych, Lublin 200713. Połatyńska K, Neurologiczne aspekty całościowych zaburzeń rozwojowych, [w]: Aktualne problemy diagnozy i terapii osób z niepełnosprawnościami sprzężonymi i zaburzeniami rozwojowymi, red. Boksa E., Michalska A., Zbróg P., Kraków 201314. Autyzm i zespół Apsergera, red. Frith U., Warszawa 2005
